Krajowe procedury patentowe

 
Osoba zgłaszająca swój wynalazek do opatentowania powinna zastanowić się na jakim terytorium chce, by jej zgłoszenie było ważne i chronione, ponieważ obejmując zgłoszeniem patentowym jedynie to państwo, z którego pochodzi zgłaszający niekoniecznie uzyska się pożądany rezultat. Należy pamiętać, że w przypadku wynalazku chronionego patentem polskim, nie istnieją żadne skutki prawne, gdy dany wynalazek jest rozpowszechniany poza granicami RP. Dla ogólnego zabezpieczenia interesów majątkowych zgłaszającego wniosek o przyznanie patentu, warto rozszerzyć ochronę patentową o te kraje, w których istnieje potencjał rynkowy na dane innowacyjne rozwiązanie. Warto przemyśleć przed wszczęciem procedury patentowej na jakim terenie oraz w jakich państwach chce się uzyskać ochronę własności intelektualnej.
Wyboru można dokonać pomiędzy następującymi procedurami: krajową w Urzędzie Patentowym RP, europejską (w trybie EPC) i międzynarodową (w trybie PCT). Jedną z głównych zalet trybu europejskiego i międzynarodowego jest ujednolicenie i uproszczenie postępowania patentowego w kilku bądź kilkudziesięciu wybranych państwach. Oczywiście istnieje możliwość wnioskowania o patent w każdym z wybranych państw z osobna.
W niniejszym rozdziale opisane zostaną procedury ubiegania o przyznanie patentu na wynalazek, wzór użytkowy i znak towarowy w ramach procedury krajowej oraz zagranicznej (z podziałem na międzynarodową oraz europejską).
Inną istotną kwestią jest fakt, aby przed datą zgłoszenia danego wynalazku, nie ujawniono publicznie istoty wynalazku do wiadomości publicznej w jakiejkolwiek formie. Jeżeli to nastąpi wynalazek utraci jedną z cech koniecznych do opatentowania, którą jest nowość. Dlatego też pierwszym krokiem jest zgłoszenie wynalazku do urzędu patentowego, a następnie publikacja naukowa. 
Procedury ubiegania się o przyznanie patentu bądź ochrony patentowej zostaną przybliżone w dalszej części opracowania z podziałem na wynalazki i wzory użytkowe, wzory przemysłowe oraz znaki towarowe, z uwzględnieniem procedur polskich i zagranicznych. Dodatkowo przy każdej procedurze zamieszczone są tabele opłat oraz linki do formularzy rejestracyjnych.

1.     WYNALAZKI I WZORY UŻYTKOWE
           
W potocznym i powszechnym rozumieniu za wynalazek uważa się różnego rodzaju obiekty, przedmioty i pomysły. Ustawa Prawo własności przemysłowej nie podaje definicji wynalazku, lecz jedynie wskazuje, na jaki wynalazek może być udzielony patent. Wynalazek, na który ma być udzielona ochrona, musi spełniać łącznie trzy kryteria:
·       musi być nowy, to znaczy nie może być częścią stanu techniki, który istniał przed jego zgłoszeniem. Inaczej musi być to rozwiązanie nieujawnione i nieznane.
·       posiadać poziom wynalazczy - odznaczać się poziomem wynalazczym, jeżeli dla znawcy (fachowca o przeciętnej wiedzy z danej dziedziny) nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki. Wynalazek musi stanowić pewne zaskoczenie dla znawców przedmiotu.
·       nadawać się do przemysłowego stosowania tzn. umożliwiać uzyskanie określonego wytworu lub wskazywać sposób, który może być zastosowany w rozumieniu technicznym w jakiejkolwiek działalności przemysłowej.
 
Natomiast wzór użytkowy to nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Wzór użytkowy chroniony jest prawem ochronnym, którego czas trwania wynosi 10 lat od daty dokonania zgłoszenia wzoru. 
1.1.          POLSKIE ZGŁOSZENIA PATENTOWE I WZORÓW UŻYTKOWYCH 
 
W celu opatentowania wynalazku na terenie Polski należy zgłosić wynalazek w  Urzędzie Patentowym. Możliwe jest to w dwojaki sposób, poprzez korzystanie z usług urzędu on-line, co wiąże się z koniecznością posiadania podpisu elektronicznego, lub tradycyjną drogą, poprzez wniesienie papierowej dokumentacji.
Zgłoszenia wynalazku dokonuje się przez wniesienie do Urzędu Patentowego podania wraz z opisem rozwiązania, zastrzeżeniami patentowymi lub ochronnymi, skrótem opisu i  rysunkami. W przypadku korzystania z tzw. prawa pierwszeństwa, zgłoszenie patentowe należy złożyć w terminie nie przekraczającym 12 miesięcy od daty pierwszeństwa. Po otrzymaniu zgłoszeniu urząd nadaje mu nr, zatwierdza datę wpływu oraz powiadamia o tym zgłaszającego lub jego rzecznika patentowego. Zgłoszenie wynalazku w celu uzyskania patentu powinno obejmować:
1.      podanie, zawierające między innymi oznaczenie zgłaszającego, określenie przedmiotu zgłoszenia oraz wniosek o udzielenie patentu,
2.      opis wynalazku ujawniający jego istotę (w trzech egzemplarzach),
3.      zastrzeżenia patentowe (w trzech egzemplarzach) - zastrzeżenia patentowe to najważniejsza część dokumentacji zgłoszeniowej wynalazku, która stanowi podstawę do oceny zdolności patentowej przedmiotu zgłoszenia. Po udzieleniu patentu zastrzeżenia patentowe wyznaczają zakres przedmiotowy prawa wyłącznego z patentu na wynalazek, a zatem mają zasadnicze znaczenie z punktu widzenia interesu zgłaszającego. Zastrzeżenia patentowe powinny jednoznacznie określać przedmiot żądanej ochrony przez podanie jego cech technicznych w formie jasnej i zwięzłej.
4.      skrót opisu (w dwóch egzemplarzach),
5.      rysunki, jeżeli są one niezbędne do zrozumienia wynalazku (w trzech egzemplarzach)
 Następnie UPRP ma czas na rozpatrywanie zgłoszenia. W tym okresie Urząd może wzywać do wyjaśnień, wprowadzania uzupełnień lub korekt. W przypadku braku odpowiedzi na wezwania postępowanie patentowe zostaje umorzone. Jeżeli po rozpatrzeniu wniosku URPR stwierdzi, że wynalazek nie posiada zdolności patentowej, informuje o tym zgłaszającego. Ten, natomiast, ma prawo do odwoływania się od decyzji URPR składając odpowiednie argumenty w określonym terminie, przemawiające za tym, że wynalazek może zostać opatentowany. Ponadto w toku rozpatrywania zgłoszenia do momentu udzielenia/nieudzielenia decyzji w sprawie patentu, zgłaszający z własnej inicjatywy może wnosić poprawki i uzupełnienia do zgłoszenia. Jednak nie mogą one wykraczać poza to, co zostało ujawnione w opisie wynalazku w dacie jego zgłoszenia.
Warunkiem koniecznym do wydania przez URPR decyzji o przyznaniu patentu jest zdolność patentowa wynalazku. W przypadku niektórych wynalazków istnieje możliwość konwersji zgłoszenia wynalazku na wzór użytkowy, co istotne z zachowaniem daty pierwszeństwa. UPRP najwcześniej 2 lata od daty zgłoszenia wynalazku może wydać pozytywną decyzję dotyczącą przyznania patentu na dane rozwiązanie. Wynika to z procedury konieczności publikacji po upływie 18 miesięcy zgłoszenia, a następnie 6 miesięcznym okresie możliwości wnoszenia sprzeciwu przez osoby trzecie. Udzielenie patentu następuje po pozytywnej ocenie wniosku przez UPRP, a także uregulowaniu opłat za I okres ochronny przez zgłaszającego.
Czas trwania patentu wynosi 20 lat od daty dokonania zgłoszenia wynalazku w URPR i jest podzielony na 18 okresów ochronnych, za które należy uiszczać opłaty. Urząd Patentowy ma obowiązek wzywania Zgłaszającego do wniesienia tylko pierwszej opłaty za I, trzyletni, okres ochrony wynalazku. Opłaty za dalsze okresy ochrony wynalazku płatne są z góry, nie później jednak niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony.
Najwcześniej pozytywną decyzję o przyznaniu patentu URPR może wydać po upływie okresu 2 lat od daty zgłoszenia. Proces nadawania patentu kształtuje się następująco:
·         wynalazek publikowany jest przez Urząd po upływie 18 mieięcy od daty zgłoszenia
·         następnie przez 6 kolejnych miesięcy osoby trzecie mogą zgłaszać uwagi, które uniemożliwiają opatentowanie wynalazku
Jednak w praktyce proces ten wydłuża się do 4, a nawet 5 lat.      
Udzielenie patentu stwierdza się poprzez:
·         wydanie dokumentu patentowego (składającego się m.in. z opisu wynalazku, zastrzeżenia patentowego oraz rysunku)
·         wpisania patentu do rejestru patentowego
·         publikację
OTO KROKI DO WYKONANIA PRZEZ OSOBĘ ZGŁASZAJĄCĄ FORMULARZ PATENTOWY ZAPROPONOWANE PRZEZ UPRP:

1. Należy zapoznać się z Podstawowymi informacjami o ochronie prawnej wynalazków i wzorów użytkowych.  
2. Sprawdzić, czy nie narusza się praw wyłącznych (np. w bazach UPRP lub zbiorach literatury patentowej w Bibliotece UPRP).  

Aby sprawdzić czy nie narusza się praw wyłączonych należy:
·         Odwiedzić bibliotekę Urzędu Patentowego, gdzie gromadzone są krajowe oraz międzynarodowe zbiory dokumentacji i literatury patentowej. Informacja patentowa to... źródła najwcześniej ujawnianych danych z zakresu informacji technicznej; ok. 80 % informacji zawartych w dokumentacji patentowej nie jest ujawniana w innych publikacjach... .
·         Poszukiwać w bazach danych gromadzących zbiory informacji patentowej.
·         Istnieje możliwość skorzystania z porady rzecznika patentowego.  

1. Dokonać zgłoszenia. Zgłoszenia wynalazku lub wzoru użytkowego dokonuje się przez wniesienie do Urzędu Patentowego podania wraz z opisem rozwiązania, zastrzeżeniami patentowymi lub ochronnymi, skrótem opisu i rysunkami. Szczegółowe wymogi jakim powinno odpowiadać zgłoszenie określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17.09.2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102 poz. 1119 oraz Nr 109, poz. 910 z 2005 r.).
2. Wypełnić formularz podania o udzielenie patentu na wynalazek (wzór użytkowy), który można pobrać również w Informacji Ogólnej. W podaniu zamieszczone są Uwagi dla wypełniających druk, w których można znaleźć szczegółowe informacje w jaki sposób należy wypełnić druk.
3. Wnieść opłatę za zgłoszenie na konto Urzędu Patentowego RP – NBP O/O Warszawa Nr 93101010100025832231000000.
4. W przypadku uzyskania ochrony prawnej - wnieść opłatę okresową za okresy ochrony (patrz: art. 224 PWP), zgodnie z tabelą opłat (zał. nr 1, p. II).
5. Zgłaszający może występować przed Urzędem Patentowym RP osobiście lub przez pełnomocnika. Pełnomocnikiem w postępowaniu zgłoszeniowym może być tylko rzecznik patentowy. Lista wraz z adresami rzeczników patentowych dostępna jest w witrynie internetowej Polskiej Izby Rzeczników Patentowych. 
6. Przydatna lektura Poradnika wynalazcy - Metodyka badania zdolności patentowej wynalazków i wzorów użytkowych oraz Poradnika wynalazcy - zasady sporządzania dokumentacji zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych. 

 
FORMULARZE I DOKUMENTY
Formularz wniosku o udzielenie patentu na wynalazek dostępny pod adresem:
·         http://www.uprp.gov.pl/NR/rdonlyres/21C23320-73EA-455E-B806-77FFCF46BB56/735/FormZgloszP.pdf
Formularz wniosku o udzielenie prawa ochronnego na wzór użytkowy dostępny pod adresem:
·         http://www.uprp.gov.pl/NR/rdonlyres/21C23320-73EA-455E-B806-77FFCF46BB56/736/FormZgloszWU.pdf